Żebra i brodawki

Z wyjątkiem kaktusów o pędach płaskich, jak opun­cje, oraz peireskii i podobnych, a także epifitów — po­została większość kaktusów ma powierzchnię pędów pokrytą bardziej lub mniej widocznymi żebrami lub brodawkami. Żebra biegną wzdłuż korpusu rośliny od wierzchołka ku nasadzie, bądź prosto, bądź też spiral­nie, a u rodzaju Echinofossulocactus są dodatkowo pięknie pofalowane, co nadaje tym roślinom specy­ficzny wygląd.Liczba żeber jest bardzo zróżnicowana: od 2 u Epi-phyllum, do kilkudziesięciu a nawet ponad 100 u du­żych kaktusów kulistych, zwłaszcza roślin starych. Że­ber bowiem u roślin młodych jest mniej, a w miarę starzenia się kaktusów ich liczba powiększa się znacz­nie.Kształt żeber jest również bardzo zróżnicowany. Wy­stępują żebra o grzbietach wąskich i ostrych, inne są wąskie i wypukłe, jeszcze inne szerokie i płaskie, za­okrąglone i kanciaste. Wysokość żeber różni się u po­szczególnych gatunków nawet w obrębie jednego ro­dzaju, np. u Astrophytum ornatum są wysokie i ostre, a Astrophytum asteńas posiada żebra szerokie, płaskie, oddzielone od siebie tylko płytką bruzdką. Tylko nie­liczne kaktusy posiadają żebra o grzbiecie ciągłym, nie poprzerywanym, jak np. niektóre gatunki z rodzaju Frailea, Echinopsis, Astrophytum, większość jednak ma żebra poprzecinane poprzecznymi wgłębieniami lub bruzdami, co tworzy na żebrach wzgórki i garby róż­nej wielkości i kształtu.Drogą przekształcania żeber wytworzyły się zamiast tych garbków, na powierzchniach niektórych kaktusów inne utwory — brodawki, które nie są już połączone ze sobą u nasady, lecz są całkowicie od siebie oddzie-lone. U niektórych kaktusów np. w rodzaju Mediolo-bivia żebra nie zanikają jeszcze zupełnie, a brodawki na ogół nie są całkowicie wykształcone, podobnie rzecz ma się z niektórymi gatunkami rodzaju Aylostera, zaś rodzaj Rebutia ma już w większości niewielkie, wy­raźnie wykształcone brodawki. Ale prawdziwie „bro­dawkowymi” kaktusami są przede wszystkim gatunki z rodzaju Mammillaria, który swoją nazwę wziął właś­nie od brodawek* oraz pokrewne tego rodzaju, jak Coryphantha, Neolloydia i inne. , Brodawki różnią się wielkością, kształtem i twar­dością. Niektóre są długie i miękkie, w przekroju ko­liste, jak u Dolichothele longimamma, inne są krótkie, twarde, w kształcie przypominają ostrosłup foremny. Najbardziej chyba osobliwe brodawki posiada Leuch-tenbergia principia. Osiągają one długość do 12 cm, są wąskie, sztywne o przekroju trójkątnym.Zarówno żebra jak też brodawki, tzn. ich ilość, kształt, wielkość i rozmieszczenie są cechami diagno­stycznymi, pozwalającymi określić rodzaj i gatunek kaktusów. Można tu wspomnieć niezwykłe zjawisko występujące w rodzaju Mammillaria. Brodawki tych kaktusów nie są rozmieszczone na korpusie rośliny w sposób nie uporządkowany, lecz wykazują osobliwą i bardzo ciekawą prawidłowość. Są one ułożone w spi­ralnych rzędach lewo- i prawoskrętnych, biegnących od wierzchołka rośliny ku jej podstawie i wzajemnie się przecinających. Te punkty styczne wskazują stosu­nek ilości spirali lewoskrętnych do prawoskrętnych,który zawsze jest wyrażany tylko następującymi licz­bami: 3:5, 5:8, 8:13, 13:21, 21:34, 34:55. Nie występują jakieś inne przypadkowe układy. Nawet jeśli spotyka się np. w gatunku Mammillaria wiesingeri, jako wy­jątek układy 6:10 i 16:26 — to przy bliższym przyjrze­niu się tym liczbom łatwo stwierdzić, że są one podwo­jonymi układami 3:5 i 8:13. Inne odchylenia są nad­zwyczaj rzadko spotykane. Prawdziwą ciekawostką ma­tematyczną jest fakt, że druga liczba każdego następ­nego układu jest sumą liczb układu poprzedniego i tak: 8 = 3 + 5, 13 = 5 + 8, 21 = 8 + 13 itd.* Ta właściwość mamilarii ułatwia ich gatunkową identyfikację.Występowanie u kaktusów żeber i brodawek na pierwszy rzut oka zdaje się zaprzeczać ich przydatności dla potrzeb sukulentyzmu, bowiem niewątpliwie zwięk­szają one powierzchnię pędu rośliny narażoną na na­słonecznienie i związane z tym parowanie wody. Jed­nak struktura tych utworów oraz występujące na nich ciernie zwiększają stopień zacienienia kaktusów: w za­leżności od pozycji słońca odpowiednie części żeber i brodawek pozostają w cieniu, co powoduje, że tylko część powierzchni pędu rośliny jest nasłoneczniona i że te partie stale się zmieniają w miarę ruchu słońca.

Podobne wpisy